Werkende recepten om de economie op lokaal en regionaal niveau uit het slop te trekken zijn al meer dan een eeuw bekend. Ze komen neer op het verkleinen van de afhankelijkheid van het ’standaardgeld’.

Economen en politici kiezen doorgaans uit twee recepten voor het bestrijden van een economische crisis: vergroten van de bestedingen, of juist bezuinigen. Er is een oplossingsrichting waar in economische en politieke beschouwingen te weinig aandacht voor is, en die is: mensen en organisaties domweg minder afhankelijk maken van de aanwezigheid van geld. Dit is het werkterrein van de complementaire economie. Hieronder worden enkele methoden weergeven om dat op lokaal en regionaal niveau voor elkaar te krijgen.

Kringlopen van transacties

Veel economisch verkeer is lokaal of regionaal. Vooral MKB-bedrijven hebben mensen uit de buurt in dienst en verkopen hun producten en diensten aan elkaar en elkaars werknemers. Er gaat dus veel geld in kringetjes rond en veel transacties kunnen net zo goed zonder geld uitgevoerd worden. Als alle betrokkenen maar van elkaars vraag en aanbod zouden weten. Al het geld in kringlopen van transacties (dat wil zeggen geld dat niet bijdraagt aan netto verrijking of verarming) is in principe niet nodig om die transacties uit te voeren. Wij zijn echter gevangen in het idee dat het geld bij elke stap in zo’n kring als betaalmiddel aanwezig moet zijn. Als we zo’n kringloop echter in zijn geheel kunnen overzien kunnen we het daarmee gemoeide geld vrijmaken voor andere doeleinden. Een eerste stap naar een kleinere afhankelijkheid van geld is dan ook de invoering van een lokaal systeem van onderlinge kredieten. Daarin worden de transacties tussen de deelnemers niet in geld afgerekend, maar in een rekeningoverzicht van schuld en tegoed vastgelegd. Transacties in kringlopen vallen zo vanzelf tegen elkaar weg, en vergen daarom geen geld.

Lokaal geld

Het is niet verboden om met een aantal partijen in het economisch verkeer af te spreken om onderling iets anders dan geld als betaalmiddel te accepteren, kijk bijvoorbeeld naar het groeiend aantal toepassingen van Airmiles. In aanvulling op het gewone geld kan dan ook een uitsluitend lokaal bruikbare geldvorm ingevoerd worden. Dit heeft een paar belangrijke voordelen. Ten eerste verlaat dat geld de gemeenschap niet, hetgeen rust en vertrouwen geeft. Ten tweede kan het lokale geld worden ontworpen met het oog op plaatselijke problemen, wensen en mogelijkheden. De afspraken rond het gebruik kunnen werkloosheid, armoede en sociale uitsluiting tegengaan, en milieuvriendelijk en sociaal gedrag bevorderen.

Schuldbekentenis als geld

Een derde manier om de schaarste aan betaalmiddel op te lossen is het gebruik van schuldbekentenissen als geld, in feite een stokoude maar in onbruik geraakte manier van geld scheppen. Elke partij met een gewild product en een beetje goede naam kan geld scheppen door bij eigen betalingen een schuldbekentenis te schrijven, die zij zelf belooft later als betaling te zullen accepteren. De bakker schrijft bijvoorbeeld bij betaling van de slager een schuldbekentenis: ‘Goed voor de producten van Bakker Bol, ter waarde van tien euro’. Iedereen die het vertrouwen heeft dat hij het biljet wel weer kan slijten, zal het ook accepteren als ware het een echt briefje van tien euro. Het spreekt vanzelf dat Bakker Bol deze truc niet onbegrensd kan vertonen, maar gebrek aan betaalmiddel hoeft er niet te zijn. Ook overheden zijn in staat om op deze manier lokaal geld te scheppen, namelijk door te garanderen dat ze het zullen accepteren als betaling van belastingen.

Rente

In vrijwel geen enkel complementair stelsel wordt rente gerekend. Door wel rente te rekenen, op leningen of op tegoeden, ben je namelijk terug bij af: er wordt dan weer voortdurend betaalmiddel onttrokken aan het handelsverkeer, ten gunste van opgepotte tegoeden. Daarmee schiet je het doel van het stelsel – het verkleinen van de afhankelijkheid van standaardgeld – voorbij. In sommige stelsels wordt zelfs, in navolging van de 19e-eeuwse econoom Silvio Gesell, negatieve rente op tegoeden gerekend om de circulatie te bevorderen. Met de opbrengsten worden dan bijvoorbeeld de kosten van het systeem betaald, of er worden sociale projecten mee gefinancierd.